Elon Musk chia sẻ rằng ông có một “câu thần chú” dựa trên tư duy nguyên lý đầu tiên (First Principles Thinking) để giải quyết vấn đề, đặc biệt trong lĩnh vực kỹ thuật và vận hành.

Theo Musk, sai lầm phổ biến nhất của các kỹ sư giỏi là dành quá nhiều thời gian để tối ưu hóa những thứ lẽ ra không nên tồn tại ngay từ đầu.

Mọi yêu cầu đều có thể chứa những giả định sai hoặc đã lỗi thời.

Nếu không kiểm tra lại từ gốc, bạn có thể tìm ra lời giải hoàn hảo cho một vấn đề được đặt ra sai cách.

<note important> Nếu vấn đề sai, lời giải tốt đến đâu cũng vô nghĩa. </note>

Các câu hỏi cần đặt ra:

• Tại sao yêu cầu này tồn tại?
• Ai là người đưa ra yêu cầu?
• Giả định nào đang được coi là hiển nhiên?
• Nếu bắt đầu lại từ đầu, liệu yêu cầu này còn cần thiết không?

Hãy mạnh dạn xóa bỏ hoàn toàn một bước trong quy trình hoặc một thành phần trong hệ thống.

Theo Musk:

<quote> Nếu bạn không phải khôi phục lại khoảng 10%% những gì đã loại bỏ, có thể bạn vẫn chưa cắt giảm đủ mạnh tay. </quote>

Mục tiêu là loại bỏ những phần không tạo ra giá trị.

Chỉ tối ưu hóa những gì thực sự cần thiết.

<note warning> Tối ưu hóa một quy trình không cần thiết chỉ làm lãng phí thêm nguồn lực. </note>

Ví dụ:

• Tăng tốc truy vấn của một tính năng ít người dùng.
• Tối ưu chi phí cho một dịch vụ sắp bị loại bỏ.
• Xây dựng kiến trúc quá phức tạp cho một nhu cầu đơn giản.

Sau khi đã xác nhận quy trình là cần thiết và được tinh gọn, hãy tìm cách thực hiện nhanh hơn.

Một số hướng tiếp cận:

• Giảm thời gian chờ.
• Loại bỏ thao tác thủ công.
• Song song hóa công việc.
• Rút ngắn vòng phản hồi.

Chỉ tự động hóa khi quy trình đã được kiểm chứng, đơn giản hóa và tối ưu đúng cách.

<note important> Tự động hóa một quy trình tồi chỉ giúp bạn tạo ra sai lầm nhanh hơn. </note>

Elon Musk cho biết ông rút ra nguyên tắc này từ những lần làm theo thứ tự ngược lại:

1. Tự động hóa trước.
2. Tăng tốc sau.
3. Cuối cùng mới nhận ra rằng toàn bộ quy trình đáng lẽ phải bị loại bỏ.

Đây là nguyên nhân khiến nhiều tổ chức lãng phí thời gian và nguồn lực.

Elon Musk không nói rằng:

<quote> Đừng làm gì cho đến khi chắc chắn mọi thứ đều đúng. </quote>

Thay vào đó, ông khuyến khích:

<quote> Thử nghiệm nhanh và liên tục đặt câu hỏi về các giả định ban đầu. </quote>

1. Đưa ra giả định.
2. Xây dựng phiên bản đơn giản nhất có thể (MVP).
3. Thử nghiệm trong thực tế.
4. Thu thập dữ liệu.
5. Loại bỏ những phần không tạo ra giá trị.
6. Tối ưu hóa phần còn lại.
7. Tự động hóa khi quy trình đã ổn định.

Giả sử bạn xây dựng một hệ thống:

• Microservice phức tạp.
• CI/CD hoàn chỉnh.
• Auto scaling.
• Observability toàn diện.

Sau vài tháng, bạn nhận ra rằng một ứng dụng monolith đơn giản là đủ.

Khi đó, phần lớn công sức tối ưu ban đầu gần như bị lãng phí.

Ngược lại, nếu bắt đầu bằng một monolith đơn giản:

• Triển khai nhanh.
• Theo dõi lưu lượng thực tế.
• Xác định đúng nút thắt cổ chai.
• Chỉ tách microservice khi thực sự cần.

Bạn sẽ biết chính xác phần nào cần đầu tư.

Câu hỏi không phải là:

<quote> Không làm thì làm sao biết mình sai? </quote>

Mà là:

<quote> Làm ở mức tối thiểu nào để biết mình sai nhanh nhất và rẻ nhất? </quote>

Mục tiêu không phải là tránh sai lầm.

Mục tiêu là:

• Sai sớm.
• Sai nhỏ.
• Học nhanh.
• Sửa nhanh.

Đó chính là tinh thần cốt lõi của tư duy nguyên lý đầu tiên.